VINPA

(VINPA) - Tổng thống Philippines Benigno Aquino thức dậy mỗi sáng, trăn trở với câu hỏi mà ông không đưa ra được câu trả lời: “Hầu như ngày nào tôi cũng băn khoăn tự hỏi Trung Quốc sẽ được gì sau tất cả chuyện này?”

Benigno Aquino, Chủ tịch Philippines. Ảnh: Jes Aznar/Bloomberg

Động cơ nào khiến TQ tuyên bố chủ quyền tại biển Đông, gây hấn với hai quốc gia Philippines và Việt Nam chính là câu hỏi mà Tổng thống Aquino, 54 tuổi, chia sẻ với Phóng viên Haslinda Amin của đài Bloomberg tại Manila vào ngày hôm qua. Hành động của TQ khiến Aquino bối rối vì trước đó quốc gia này mong muốn thắt chặt mối quan hệ kinh tế với các quốc gia Đông Nam Á và được nhìn nhận như một đối tác trong khu vực.

“Xung đột với các quốc gia láng giềng sao có thể giúp TQ thực hiện mong muốn tiếp tục cải thiện nền kinh tế trong nước?” ông Aquino cho biết. “Tình trạng căng thẳng sẽ gây ra những tác động ngược tới thương mại, du lịch và rất nhiều lĩnh vực khác.”

Nhận xét của Aquino cũng nhấn mạnh những khó khăn mà Philippines và các quốc gia Đông Nam Á khác đang phải đối mặt để đẩy lùi sự xâm phạm lãnh thổ của TQ. Không chỉ vượt trội hơn các nước khác về mặt quân sự, TQ còn là đối tác thương mại lớn nhất trong Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), và Bộ trưởng Thương mại Philippines, Domingo chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg Television rằng kim ngạch thương mại hai chiều với TQ có thể tăng từ 10-20% mỗi năm.

Phán xét quốc tế

Khi căng thẳng khu vực leo thang, Việt Nam đang cân nhắc sẽ tham gia cùng với Phillipines trong vụ kiện chống lại TQ, Bộ trưởng Ngoại giao Albert del Rosario chia sẻ với phóng viên tại Manila ngày hôm nay (23/5). Philippines và Indonesia cũng đã ký kết một thỏa thuận xác định lãnh hải trên vùng kinh tế chồng lấn vào ngày hôm nay sau 20 năm đàm phán.

“Đây thực sự là một ví dụ điển hình rằng bất cứ vụ tranh chấp biên giới bao gồm cả căng thẳng về lãnh hải cũng có thể giải quyết trong hòa bình,” Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono cho biết trong một bài phát biểu tại Phủ tổng thống ở Manila.

Chủ tịch Tập Cận Bình ưu tiên việc thúc đẩy TQ thành một cường quốc hàng hải khi khẳng định quyền được khai thác mỏ, đánh bắt thủy hải sản và tuần tra trong một khu vực rộng lớn tại Biển Đông. Hầu hết các tuyên bố chủ quyền của TQ chồng lấn với các nước như Philippines và Việt Nam và nguy cơ rõ ràng của một cuộc xung đột tăng cao khi TQ mở rộng hải quân trên các vùng biển này.

Bài học lịch sử

“Hy vọng rằng mọi người sẽ học được các bài học lịch sử rằng chiến tranh là một điều phù phiếm,” Aquino cho biết trong cuộc phỏng vấn tại Cung điện Malacanang. “Các cuộc căng thẳng chúng ta cảm nhận trước đó đã tăng lên vì chính sách “bên miệng hố chiến tranh” có thể phát triển thành một cuộc đụng độ không mong muốn.”

Hành động của TQ, gồm việc hạ đặt một giàn khoan dầu trong vùng biển tranh chấp ngoài khơi Việt Nam đã kích động làn sóng biểu tình chống TQ tại Việt Nam, đưa Việt Nam và Philippines xích lại gần nhau hơn.

“Sự liên minh chiến lược giữa Philippines và Việt nam trong cuộc chiến chống lại TQ chỉ ra rằng tất cả các quốc gia ASEAN kết hợp lại cũng không phải là đối thủ của TQ,” Benito Lim, một giáo sư khoa học chính trị tại trường Đại học Ateneo de Manila cho biết trong một cuộc phỏng vấn điện thoại. “Cả hai đều biết rằng họ cần sự hỗ trợ của một quốc gia mạnh hơn để có được điều mình muốn, và rằng đó chính là Mỹ. Việt Nam biết sẽ không thể cho rằng Mỹ sẽ tới để hỗ trợ bởi họ không phải là đồng minh và ràng buộc nhau bởi bất kỳ hiệp ước nào, không giống như Philippines, vì vậy Việt Nam muốn tranh thủ điều này.”

Hành động pháp lý

Việt Nam đang xem xét các hành động pháp lý chống lại việc Trung Quốc triển khai giàn khoan dầu gần Quần đảo Hoàng Sa; điều này có thể hỗ trợ Philippines trong vụ kiện TQ lên Liên Hợp Quốc về vấn đề bãi cát ngầm ngoài khơi bãi biển Philippines, Aquino cho biết.

“Việt Nam thực sự đã giúp đỡ chúng tôi rất nhiều, như việc họ giải thích cách chúng tôi cần làm trong vụ kiện với TQ, quan điểm của họ về vấn đề này…” Aquino nói về Việt Nam.Mối quan hệ với Việt Nam gần đây càng bền chặt. “Họ là một đối tác rất trung thực, rất rõ ràng về các ý định, sự kiện và vấn đề.”

Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng vừa đến Manila vào tuần này, trong khi Phó Thủ tướng Việt Nam đến Nhật bản, một quốc gia có tranh chấp đảo riêng rẽ với Trung Quốc ở biển Đông. Ông Dũng cho biết Việt nam sẽ sớm quyết định thực thi các biện pháp hợp pháp nếu cần.

“Trung Quốc nói với chúng tôi rằng trong văn hóa của họ, việc kiện tụng nước láng giềng ra tòa là điều nên thực hiện cuối cùng. Quan điểm của chúng tôi là phải giải quyết chuyện đó theo một cách nào đó vẫn tốt hơn rất nhiều so với để tình trạng không rõ ràng tiếp diễn.”

Thách thức chung

Việt Nam và Philippines đã đồng ý tăng cường hợp tác quân sự và hàng hải, Aquino và ông Dũng đã phát biểu vào ngày 21/5 ở Manila.

“Chúng tôi cùng đối mặt với những thách thức chung như các quốc gia và láng giềng bên biển tại ASEAN,” Aquino cho biết vào ngày 21/5 trong các nhận xét với Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Đông Á. Ông Dũng gọi hợp tác hàng hải là một sợi dây liên kết chặt chẽ hai nước.

Việt Nam cũng không ngừng tìm kiếm các cách để tranh chấp với Trung Quốc không chỉ là xung đột của riêng hai quốc gia mặc dù ASEAN gồm 10 nước với quan điểm trung lập trong cuộc tranh chấp này và kêu gọi tất cả các bên kiềm chế.

“Hòa bình và ổn định trên biển Đông đang bị đe dọa nghiêm trọng, gây quan ngại trong khu vực và trên thế giới,” Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam phát biểu ngày hôm qua tại Tokyo. “Chúng tôi sẽ sử dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền quốc gia.”

Bản đồ của Trung Quốc

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền trên biển Đông dựa vào bản đồ “đường chín đoạn”, lần đầu được xuất bản năm 1947. Bản đồ này mở rộng hàng trăm dặm về phía Nam từ đảo Hải Nam tới các vùng biển gần xích đạo ngoài khơi eo biển Borneo, tuyến đường thủy nhộn nhịp nhất của thế giới. Các cuộc bàn luận về Bộ quy tắc ứng xử để đảm bảo duy trì tự do hàng hải trong khu vực hầu như không có chút hiệu lực nào kể từ khi TQ đồng ý tham gia thảo luận vào tháng Bảy.

Aquino cho biết trong tuần này rằng Trung Quốc đã vi phạm Tuyên bố Ứng xử trên biển Đông của năm 2002 với việc nỗ lực lấn chiếm vùng san hô tranh chấp Johnson South.

Philippines thách thức tuyên bố của TQ tại tòa án Liên Hợp Quốc vào tháng Ba, yêu cầu nước này duy trì quyền lợi của khai tác tại vùng nước trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý theo Công ước LHQ về Luật Biển.

Hành động gần đây nhất của Trung Quốc tại biển Đông xảy ra sau cuộc viếng thăm của Tổng thống Mỹ Barack Obama tới Manila và cho biết không tìm cách để kiềm chế hoặc kiểm soát TQ, và rằng trọng tâm của chính sách ngoại giao của Mỹ đã thay đổi từ triển khai quân đội sang “tránh sai sót.”

Bảo vệ đồng minh

Philippines và Mỹ đã ký kết một hiệp định vào tháng trước rằng sẽ tăng cường sự hiện diện của quân đội Mỹ tại quốc gia Đông Nam Á này. Việc thiếu đi sự can thiệp trực tiếp của Mỹ trong việc giảm khủng hoảng đã từng xảy ra ở Crưm cho thấy liệu Mỹ sẽ thực hiện tốt lời hứa bảo vệ đồng minh là Philippines khi cần hay không.

Mặc dù vậy, Aquino cho biết Mỹ là “đối tác đáng tôn trọng” và “chúng tôi có hiệp ước bảo vệ chung dài hạn”.

“Chúng tôi biết rằng có những thách thức với mức độ chính trị vào thời điểm này tại châu Á,” Tổng thống Indonesia Yudhoyono cho biết tại Manila vào hôm nay. “Vị thế của ASEAN rất rõ ràng, vị thế của Indonesia cũng thế, và bất cứ căng thẳng nào cũng phải được giải quyết trong hòa bình mà không viện tới lực lượng quân sự.”