VINPA

Ngày 24-9, khoảng 80 quốc gia đã kêu gọi khẩn cấp mở lại Eo biển Hormuz, đồng thời bày tỏ quan ngại tình hình hiện nay đang gây ảnh hưởng tới an ninh hàng hải, năng lượng và thương mại quốc tế.

Tuyên bố chung được Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif bin Rashid Al Zayani đọc tại Liên hợp quốc, với sự ủng hộ của các quốc gia Arab vùng Vịnh và một số cường quốc phương Tây. Tuyên bố nêu rõ: “Các hành động của Iran tại Eo biển Hormuz tiếp tục đe dọa an ninh quốc tế cũng như các quyền và tự do hàng hải.” Các nước cũng lên án việc lực lượng Houthi nối lại xung đột tại Yemen, các cuộc tấn công nhằm vào Ả rập Saudi và những hoạt động quân sự tại Biển Đỏ.

Theo tuyên bố, việc lực lượng Houthi gia tăng hoạt động tại khu vực Eo biển Bab el-Mandeb có nguy cơ tiếp tục làm gia tăng rủi ro đối với vận tải biển quốc tế, an ninh hàng hải và thương mại toàn cầu.

Eo biển Hormuz hiện trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc đối đầu kéo dài giữa Mỹ và Iran. Tuyến hàng hải nằm giữa Iran và Oman này giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt từ khu vực Trung Đông ra thị trường thế giới. Vì vậy, việc hoạt động hàng hải qua eo biển bị gián đoạn vì vậy không chỉ tác động trực tiếp tới các bên liên quan mà còn tạo sức ép đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Trong tiến trình đàm phán, Washington yêu cầu bảo đảm quyền tự do hàng hải qua eo biển, trong khi Tehran tìm kiếm việc nới lỏng các biện pháp phong tỏa và trừng phạt kinh tế đang gây sức ép đối với nền kinh tế Iran. Theo các nguồn tin được Reuters dẫn, khác biệt về thứ tự và mức độ nhượng bộ đang là một trong những trở ngại lớn đối với các cuộc đàm phán.

Một quan chức cấp cao Iran cho rằng phương án khả thi để phá vỡ thế bế tắc là xây dựng một thỏa thuận theo từng giai đoạn. Theo đề xuất này, Iran có thể cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz để đổi lại việc Mỹ từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế và tạo điều kiện để Tehran tiếp cận các tài sản đang bị phong tỏa.

Cách tiếp cận từng bước, nếu được các bên chấp nhận, sẽ nhằm tạo cơ chế để mỗi bên thực hiện cam kết tương ứng, qua đó giảm nguy cơ một bên phải đơn phương từ bỏ lợi thế trước khi nhận được sự nhượng bộ từ phía còn lại. Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết thách thức không chỉ nằm ở việc xây dựng nội dung thỏa thuận mà còn ở việc tạo ra những bảo đảm đủ lâu dài để các bên có thể tin tưởng và thực hiện.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông tin Mỹ và Iran có thể đạt được một thỏa thuận sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Quốc hội Mỹ ngày 3-11. Trong khi đó, một quan chức cấp cao châu Âu tiết lộ Iran đang đưa ra một danh sách yêu cầu khá dài trong quá trình đàm phán. Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về những thông tin liên quan đến tiến trình thương lượng.

Về phần mình, Iran và lực lượng Houthi cho rằng các hoạt động của họ mang tính phòng thủ và gắn với những diễn biến an ninh tại khu vực. Những lập trường khác biệt này tiếp tục khiến việc tìm kiếm một cơ chế ổn định lâu dài cho hoạt động hàng hải tại Hormuz và Biển Đỏ trở thành một vấn đề phức tạp.