VINPA

Dù vẫn phải nhập khẩu hơn 90% nhu cầu dầu thô, Ấn Độ hiện có 23 nhà máy lọc dầu, xử lý khoảng 5,6 triệu thùng dầu/ngày.

Nga - vốn là nhà cung cấp dầu thô lớn cho Ấn Độ - hiện lại phải tìm đến các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ để mua xăng, sau khi các cuộc tấn công của Ukraine khiến một phần lớn công suất lọc dầu của nước này bị tê liệt.

Theo Reuters, các tập đoàn Rosneft, Gazprom Neft và Lukoil đã liên hệ với cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân của Ấn Độ để mua thêm xăng.

Điều này phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của ngành lọc dầu Ấn Độ. Dù vẫn phải nhập khẩu hơn 90% nhu cầu dầu thô, nước này hiện có 23 nhà máy lọc dầu, xử lý khoảng 5,6 triệu thùng dầu/ngày.

Reuters dẫn nguồn tin cho biết gần 40% công suất lọc dầu của Nga có thể chưa hoạt động trở lại trong ít nhất hai tháng nếu không xảy ra thêm các cuộc tấn công. Hiện đã có ít nhất một lô xăng khai thác tại Ấn Độ được vận chuyển sang Nga và có thể sẽ còn nhiều lô khác.

Đây là minh chứng mới nhất cho sự vươn lên của Ấn Độ trong ngành lọc dầu toàn cầu. Chỉ trong ba thập kỷ, nước này đã chuyển từ chỗ phải nhập khẩu nhiên liệu thành phẩm sang trở thành một trong những quốc gia lọc dầu và xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Xây dựng ngành lọc dầu dựa trên dầu thô nhập khẩu

Khai thác dầu và lọc dầu là hai lĩnh vực khác nhau. Khai thác phụ thuộc vào trữ lượng dầu trong nước, còn năng lực lọc dầu phụ thuộc vào các nhà máy có khả năng chế biến dầu thô thành xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không, LPG và nguyên liệu hóa dầu.

Theo báo cáo của EY, việc mở rộng công suất lọc dầu đã giúp Ấn Độ tăng cường an ninh năng lượng và giảm ảnh hưởng từ các cuộc khủng hoảng năng lượng ở Tây Á, do không phải nhập khẩu khối lượng lớn nhiên liệu thành phẩm.

Báo cáo cũng cho rằng việc tiếp tục mở rộng công suất sẽ giúp Ấn Độ tiết kiệm chi phí so với phương án nhập khẩu trực tiếp các sản phẩm dầu tinh chế.

Theo The Pioneer, công suất lọc dầu của Ấn Độ hiện đạt khoảng 258 triệu tấn/năm, tương đương khoảng 5,2 triệu thùng/ngày.

Quá trình mở rộng diễn ra rất nhanh. Theo Bộ Thông tin và Phát thanh Ấn Độ (PIB), công suất lọc dầu tăng từ 215 triệu tấn/năm vào tháng 4/2014 lên gần 257 triệu tấn/năm vào tháng 4/2024.

Đến tháng 4/2024, Ấn Độ có 19 nhà máy lọc dầu nhà nước, 3 nhà máy tư nhân và 1 nhà máy liên doanh.

Cải cách kinh tế thúc đẩy ngành lọc dầu

Trong giai đoạn đầu, ngành lọc dầu của Ấn Độ chủ yếu phục vụ nhu cầu trong nước. Bước ngoặt đến vào thập niên 1990, khi nước này cải cách kinh tế, mở cửa cho đầu tư tư nhân và phát triển các nhà máy lọc dầu quy mô lớn hướng tới xuất khẩu.

Trọng tâm của sự chuyển đổi là tổ hợp lọc dầu Jamnagar của Reliance Industries, hiện là khu liên hợp lọc dầu lớn nhất thế giới, với công suất khoảng 1,24 triệu thùng/ngày. Nhà máy này giúp Ấn Độ chế biến dầu thô nhập khẩu để vừa đáp ứng nhu cầu trong nước vừa xuất khẩu.

Theo Reuters, ba doanh nghiệp tư nhân Reliance Industries, Nayara Energy và HPCL-Mittal Energy hiện nắm khoảng 40% tổng công suất lọc dầu của Ấn Độ.

Riêng nhà máy của Reliance tập trung vào xuất khẩu, cung cấp nhiên liệu cho nhiều thị trường như châu Phi, Mỹ, châu Âu, Australia, châu Á và Tây Á.

Nhà máy hiện đại giúp Ấn Độ linh hoạt lựa chọn nguồn dầu

Lợi thế của Ấn Độ không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở công nghệ lọc dầu hiện đại. Nhiều nhà máy có thể xử lý nhiều loại dầu thô khác nhau, kể cả dầu nặng và các loại dầu khó chế biến.

Nhờ đó, các doanh nghiệp có thể mua dầu từ Tây Á, Nga, châu Phi và châu Mỹ, rồi linh hoạt điều chỉnh theo giá, chất lượng và nguồn cung.

Các nhà máy có khả năng xử lý dầu nặng cũng thu được nhiều nhiên liệu có giá trị cao hơn và giảm lượng sản phẩm giá trị thấp.

Khả năng này tiếp tục được mở rộng. Chẳng hạn, Hindustan Petroleum cho biết các hạng mục mới tại nhà máy lọc dầu Visakhapatnam và Barmer sẽ giúp tăng công suất chế biến dầu nặng. Công ty cũng đang tìm nguồn dầu từ Venezuela, đồng thời đã mua dầu từ Brazil và Tây Phi.

Sản lượng lớn tạo nguồn hàng xuất khẩu dồi dào

Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ không chỉ có công suất lớn mà còn vận hành ở mức rất cao, khoảng 100-105% công suất thiết kế, theo The Pioneer.

Nhờ đó, nước này vừa đáp ứng nhu cầu trong nước, vừa tạo ra lượng lớn sản phẩm để xuất khẩu.

Điều này diễn ra trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu nội địa cũng tăng nhanh. Theo EY, lượng tiêu thụ các sản phẩm dầu mỏ và chất bôi trơn tăng từ 90,6 triệu tấn trong năm tài khóa 1999 lên 243,2 triệu tấn vào năm tài khóa 2026.

Trong niên độ 2024-2025, Ấn Độ xuất khẩu khoảng 64,7 triệu tấn sản phẩm dầu mỏ, tương đương hơn 1 triệu thùng/ngày, theo Cơ quan Kế hoạch và Phân tích Dầu khí (PPAC).

Các mặt hàng xuất khẩu gồm xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không, dầu nhiên liệu và nguyên liệu hóa dầu, được bán sang châu Á, châu Phi, châu Âu và Tây Á.

Theo Kpler, xuất khẩu nhiên liệu của Ấn Độ đạt kỷ lục 1,28 triệu thùng/ngày trong năm 2025.

Dầu Nga giúp tăng lợi thế cạnh tranh

Ngành lọc dầu của Ấn Độ đã phát triển từ trước chiến sự ở Ukraine, nhưng việc mua được dầu Nga giá rẻ sau năm 2022 đã giúp tăng đáng kể sức cạnh tranh.

Khi Nga chuyển hướng xuất khẩu khỏi thị trường phương Tây, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tăng mạnh nhập khẩu dầu Nga. Nhờ nguyên liệu đầu vào rẻ hơn, biên lợi nhuận được cải thiện và các sản phẩm dầu mỏ của Ấn Độ có giá cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế.

Do dầu thô là chi phí lớn nhất trong hoạt động lọc dầu, việc mua được dầu với giá chiết khấu giúp doanh nghiệp giảm giá thành sản phẩm xuất khẩu.

Tiếp tục mở rộng công suất

Theo Bộ Thông tin và Phát thanh Ấn Độ (PIB), nước này đặt mục tiêu nâng công suất lọc dầu lên 309,5 triệu tấn/năm vào năm 2030.

Nhiều dự án mở rộng đang được triển khai. Chẳng hạn, Indian Oil đang nâng công suất nhà máy lọc dầu Gujarat từ 274.000 thùng/ngày lên 360.000 thùng/ngày. Dự án trị giá 17.825 crore rupee cũng bao gồm việc xây dựng thêm các cơ sở hóa dầu và các hạng mục mới, theo Reuters.